नेपाली क्रिकेट टोलीले वर्षौंदेखि लिएको हरेक ठूला कदमसँगै लाखौं नेपालीले साझा रमाइलो क्षणको लागि एकजुट हुने अर्को कारण फेला पारेका छन्। र यो वर्ष, नेपालको क्रिकेट बिरादरीले पहिले भन्दा धेरै हर्षोल्लास गर्ने छ।
साथै, राष्ट्रिय क्रिकेट टोलीबाट नेपाली क्रिकेट जगतको अपेक्षा अहिलेको भन्दा बढि भएको छैन । यु१९ पुरुष टोलीले भर्खरै आई.सि.सि यु१९ विश्वकपको समूह चरणमा टेस्ट खेल्ने राष्ट्र अफगानिस्तानलाई पराजित गर्यो र सुपर सिक्समा छनोट हुने एक मात्र एसोसिएट टोली बन्यो। दक्षिण अफ्रिकामा कठिन संघर्षपूर्ण विस्तारित यात्रामा, सुपर सिक्समा बंगलादेश र भारतसँगको अभियानमा थप दुई खेल हारे पनि नेपालीहरूले प्रशंसनीय प्रदर्शनका लागि युवाहरूलाई हौसला दिए।
मलेसियामा फेब्रुअरी १० बाट सुरु हुने एसीसी वुमेन्स प्रिमियर कपमा प्रतिस्पर्धा गर्दा नेपालको महिला राष्ट्रिय टोलीलाई पनि निकै हौसला मिल्नेछ। राइनो आर्मीलाई आशा छ कि नेपालले टि२० प्रतियोगिता जित्छ किनभने १६ मध्ये तीन टोलीहरू - थाइल्यान्ड, यूएई र इन्डोनेसिया - आईसीसीको वरीयतामा महिला टोली भन्दा माथिको स्तरमा छैन।
यद्यपि नेपालले जुनमा हुने आईसीसी टी–२० विश्वकप क्रिकेट फ्यानका लागि सबैभन्दा ठूलो प्रतियोगिता हुनेछ । नेपाल क्रिकेट विश्वकपमा छनोट भएको यो पहिलो पटक नभएकोले नेपाली क्रिकेट फ्यानहरूले अहिलेको टोली र पूर्वाधारका कारण असम्भव रहेको देशले शीर्ष टोलीलाई पराजित गरेको हेर्ने आशा गरेका छन् ।
नयाँ प्रतिभाको पहिचान र अवसरहरू प्रदान गर्नु बलियो राष्ट्रिय टोली निर्माणको लागि महत्वपूर्ण छ। यसको मतलब खराब प्रदर्शन गर्ने खेलाडीहरूलाई प्रतिस्थापन गर्न सकिन्छ। यद्यपि, प्रभावकारी प्रशिक्षण र सल्लाहकारको माध्यमबाट उनीहरूको प्रदर्शन सुधार गर्न आवश्यक छ। पर्याप्त घरेलु लिगहरू आयोजना गर्नाले यी गतिविधिहरूलाई सहज बनाउँछ।
उदाहरणका लागि, केही समयदेखि राष्ट्रिय टोलीमा नबोलाएका नयाँ प्रतिभा र खेलाडीहरूले छैटौं संस्करणको प्रधानमन्त्री कप पुरुष राष्ट्रिय क्रिकेट प्रतियोगितामा सक्रिय राष्ट्रिय टोलीका खेलाडीहरूलाई पछि पारेका छन्।
नयाँ प्रतिभाहरू
पीएम मेन्स कपको छैटौं संस्करण फेब्रुअरी ३ मा तीन स्थानमा २१ दिनसम्म ४६ खेल खेलिएको थियो। फाइनलमा त्रिभुवन आर्मी क्लबलाई ६ विकेटले पराजित गर्दै नेपाल पुलिस क्लब च्याम्पियन बनेको हो ।
कम्तिमा पनि एक विभागीय टोली खेल्दा, एक सभ्य भीड सम्बन्धित स्थानमा देखिन्थ्यो, वरिष्ठ टोलीका खेलाडीहरूको प्रदर्शन हेर्न उत्सुक। राष्ट्रिय पुरुष क्रिकेट टोलीबाट खेल्नेहरू प्रायः घरेलु क्रिकेटमा नेपाल पुलिस क्लब, सशस्त्र प्रहरी बल (एपीएफ) क्लब र त्रिभुवन आर्मी क्लब - विभागीय पक्षसँग सम्बन्धित छन्।
सिनियर टोलीका पछिल्ला खेलहरू आईसीसी पुरुष टि२० विश्वकप एशिया छनोटमा खेलिएको थियो किनभने नेपालले जुन २०२४ मा हुने टि२० विश्वकपमा स्थान पाउनका लागि सात देशहरू - ओमान, मलेसिया, सिंगापुर, यु.ए,ई, बहराइन, हङकङ र कुवेतको आयोजना गरेको थियो। छनोट प्रतियोगितामा कुशल भुर्तेल, आसिफ शेख, रोहित पौडेल, दीपेन्द्र सिंह ऐरी, कुशल मल्ल, विवेक यादव, करण केसी, सोमपाल कामी, अविनाश बोहरा र सन्दीप जोराले आफ्नो कला प्रदर्शन गरेका थिए । तर, पीएम कपको समयमा घरेलु खेलाडीहरूले उनीहरूलाई छायामा पारेका थिए। साथै, हालको सिनियर राष्ट्रिय टोली बाहिरका खेलाडीहरूले उत्कृष्ट बलर, उत्कृष्ट ब्याट्सम्यान र प्रतियोगिताको उत्कृष्ट खेलाडी तीनै व्यक्तिगत अवार्डहरू जितेका छन्।
बलिङतर्फ बागमतीका स्लो बायाँ हाते अर्थोडक्स सूर्य तामाङ ९ खेलमा ३० विकेट लिएर सर्वाधिक विकेट लिने खेलाडी हुन् । तामाङ प्रतियोगिताको ‘उत्कृष्ट खेलाडी’ पनि बने । उनीपछि सुदूरपश्चिमका शेर मल्ल (दायाँ हाते अफब्रेक)ले ९ खेलमा २४ विकेट लिए।
अर्कोतर्फ, प्रतियोगितामा दोस्रो सर्वाधिक गोल गर्ने खेलाडी आशुतोष घिरैया बागमती प्रदेशका उदीयमान खेलाडी घोषित भए । प्रधानमन्त्री कपका लागि बागमती छनोटमा ललितपुर जिल्लाको टोलीको कप्तानी गरेका घिरैयाले नौ खेलमा ३ सय ८२ रन बनाएका थिए ।
प्रतियोगितामा सर्वाधिक रन (नौ खेलमा ३ सय ८६ रन) बनाएका मधेस प्रदेशको प्रतिनिधित्व गरेका अनिल कुमार साह उत्कृष्ट ब्याट्सम्यान बने । सन् २०१८ मा नेदरल्यान्ड्सविरुद्ध राष्ट्रिय टोलीबाट डेब्यु गरेका साहले २०२२ मा पपुवा न्युगिनीविरुद्ध खेलेपछि राष्ट्रिय जर्सी लगाउनको लागि आह्वान गरेका छैनन्।
ब्याटिङको कुरा गर्दा पवन सराफ (मधेस) प्रतियोगितामा ३०० भन्दा बढी रन बनाउने चौथो र अन्तिम ब्याट्सम्यान बने । उनले नौ खेलमा तीन अर्धशतकसहित ३२९ रन बनाएका छन् । सराफले २०२३ मा भएको एसीसी मेन्स इमर्जिङ कपमा युएईविरुद्धको अन्तिम खेलमा यू–१९ र सिनियर चरणमा नेपालको प्रतिनिधित्व गरेका छन्।
सन्दीप जोरा र आसिफ शेखबाहेक दुई सक्रिय अन्तर्राष्ट्रिय खेलाडीहरू बाहेक २०२३ मा भएको एसियाली खेलकुदमा माल्दिभ्सविरुद्ध नेपालको तर्फबाट अन्तिम पटक खेलेका विनोद भण्डारीले प्रतियोगितामा दुई शतक प्रहार गरेका थिए। भण्डारी ३५१ रन बनाएर समग्रमा तेस्रो सर्वाधिक स्कोरर बनेकी छन् ।
अनिल, आशुतोष, मायन यादव (मधेस), नरेन भट्ट (सुदूरपश्चिम), सुजन थपलिया (कोशी), र रशिद खान (प्रहरी)ले पनि शतक प्रहार गरे।
सिनियर टिमका बलरको हकमा सोमपाल कामी, करण केसी र अविनाश बोहराले कुल ३४ विकेट लिए भने सूर्य तामाङ एक्लैले मात्र चार विकेट लिए ।
सकारात्मक संकेत
गुणस्तरीय खेलाडी भर्ना गर्न र संघर्षरतहरूलाई पर्याप्त तालिम दिन नसकेकोमा नेपालको क्रिकेट अधिकारीहरूको आलोचना भए पनि नेपाली क्रिकेट फ्यानहरूले सकारात्मक परिवर्तनहरू देखेका छन्।
फेब्रुअरी ३ मा प्रधानमन्त्री पुरुष कपको समापन पछि, नेपाल क्रिकेट संघले दुई टोली घोषणा गर्यो - एउटा क्यानाडा विरुद्धको द्विपक्षीय शृंखला र अर्को नामिबिया र नेदरल्याण्ड्स विरुद्धको आईसीसी लिग २ खेलका लागि। पीएम कपमा उत्कृष्ट प्रदर्शन गर्ने प्रतिभावान खेलाडीलाई समावेश गरेकोमा यी टोलीको प्रशंसा भएको छ ।
घरेलु लिगमा गरेको प्रदर्शनका आधारमा अनिलकुमार साह, सूर्य तामाङ, पवन सर्राफ र रिजन ढकाललाई राष्ट्रिय टोलीमा छनोट गरिएको हो । क्यानडा विरुद्धको शृंखलामा पवन, सूर्य र रिजनले पनि आईसीसी लिग २ खेलमा खेलेका उनीहरूको प्रदर्शन पक्कै पनि हेरिनेछ।
विश्व मञ्चमा यी नयाँ अनुहारहरूको प्रदर्शन हेर्न बाँकी छ, नयाँ प्रतिभालाई एकीकृत गर्ने प्रवृत्ति टोलीको सुधारको लागि महत्त्वपूर्ण छ।
२०२४ मा हुने घरेलु र अन्तर्राष्ट्रिय खेलहरूको लागि क्यालेन्डर जारी, कार्यक्रमहरूको व्यवस्थित तालिका, र घोषणा गरिएको समयको पालनाले नेपाल क्रिकेट संघ (क्यान) को नयाँ जिम्मेवारीलाई उजागर गरेको छ।
वर्तमान समस्याहरू
सरकारले क्रिकेट क्षेत्रका लागि गरेका आधा वाचा पूरा गरेको भए नेपालमा अहिले राम्रो पूर्वाधार हुने थियो । उदाहरणका लागि, कीर्तिपुरको त्रिवि अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट मैदानमा फ्लडलाइट जडान गर्ने भर्खरैको आश्वासन प्रशासनिक कमजोरीका कारण ढिलो भएको छ।
चितवनको गौतम बुद्ध अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट रंगशालालाई १० हजार दर्शकका लागि प्यारापिटमा खेल्न मिल्ने बनाउन वाग्मती प्रदेश सरकारले खर्चको ७० प्रतिशत बजेट विनियोजन गरेकोमा कतिपय खुसी छन् भने विगतको सरकारको निष्क्रियताले नेपाली क्रिकेट फ्यानहरूको अपेक्षा घटेको छ ।
वर्षौंदेखि खेलाडीहरूलाई पुरस्कार रकम फिर्ता गर्न ढिलाइले देखाउँछ कि सरकारी प्रतिनिधिहरूले उनीहरूले पूरा गर्न नसक्ने वाचाहरू कति सजिलै गर्छन्। प्रदेश र जिल्ला स्तरमा राजनीतिक हस्तक्षेप र पक्षपातले यस क्षेत्रको प्रगतिमा बाधा पु¥याएको छ, पछिल्लो समय प्रधानमन्त्री पुरुष कपका लागि खेलाडी छनोटमा भएको विवादले प्रश्न खडा गरेको छ ।
क्रिकेटले देशलाई साझा सपना बोकेर ल्याएको छ, तर अधिकारीहरूको उपेक्षाले लाखौं फ्यानहरूलाई दुःखी बनाएको छ।
