सूर्योदय नगरपालिका–९ झोडेका रामप्रसाद राईले अर्गानिक चिया खेती गर्न थालेको छ वर्षभन्दा बढी भइसकेको छ । १६ रोपनी जमिनमा फैलिएको चिया बगानबाट दैनिक ८० किलो चिया उत्पादन गर्दै आएका छन् ।
‘हामीले सुन्दरपानी कृषि सहकारी संस्थालाई प्रतिकिलो १०१ रुपैयाँ दिन्छौं जसले पछि एक रुपैयाँ नाफामा गोरखा चिया बगानलाई बिक्री गर्छ’, राईले भने, ‘नगरपालिकाले तोकेको चियाको न्यूनतम समर्थन मूल्य प्रतिकिलो ४० रुपैयाँ छ, तर । अर्गानिक भएकाले हाम्रो चिया उत्पादनले १०० रुपैयाँभन्दा बढी मुल्यांकन गरिरहेको छ ।”
राई मात्रै होइन साङ्गपाङ टोल झोडेका अन्य सबै किसानले पनि रासायनिक मलको प्रयोग नगरी गाई–बाख्राको मल प्रयोग गरिरहेका छन् ।
स्थानीय कृषक मानबहादुर राईले भने, "अर्गानिक चियाले स्वास्थ्यलाई हानी गर्दैन र बिक्री मूल्य पनि राम्रो छ, त्यसैले यसले किसानलाई अर्गानिक खेतीतर्फ लाग्न प्रेरित गर्छ।"
यस बस्तीका विनोद मोक्तान, विमल, सुशीला, रामप्रसाद, अरवालाक्षी, पूर्ण र तारा राईका परिवार बिहानदेखि बेलुकासम्म चियाबारीमा व्यस्त छन् ।
मानबहादुरले चैतको अन्तिम साताबाट पहिलो ब्याचको चिया काट्ने काम सुरु हुने बताए । हरियो चिया उत्पादनको लागि उर्वर समय मार्च देखि सेप्टेम्बर छ महिना छ। गुणस्तर नहुँदा चिया उत्पादन विश्व बजारमा निकासी हुन नसकेपछि नगरपालिकाले अर्गानिक चिया खेती गर्न किसानलाई प्रोत्साहन गर्न अभियान चलाएको छ ।
गुणस्तरको समस्याका कारण नेपाली चिया भारतलगायत अन्य मुलुकमा निकासीमा चुनौती देखिएको छ ।
‘पहिले भारतले हाम्रो चिया किन्दा सिएफएल परीक्षण गर्थ्यो तर अहिले अन्य परीक्षण गर्न थालेको छ’, मेयर रणबहादुर राईले भने ।
अर्गानिक ब्राण्डको चिया नभएको खण्डमा उत्पादन बिक्री हुने सम्भावना कम हुने बताउँदै उनले कृषकले बिक्रीमा चुनौती महसुस गर्दै विषादीरहित उत्पादनलाई गुणस्तरीय बनाउनुपर्ने बताए ।
चिया खेतीमा सुधार गर्न नगरपालिकाले ३ सय किसानलाई हातैले चिया टिप्ने मेसिन वितरण गरिरहेको मेयर राईले बताए ।
‘ब्राण्ड’ चिया र ‘टी’ परीक्षण गर्न निर्माण गरिएको चिया परीक्षण तथा अनुसन्धान केन्द्र पनि अबको केही महिनाभित्रै सञ्चालनमा आउने भएको छ । नगरपालिकाको दीर्घकालीन सोचको नारा ‘सुर्योदय नगरपालिकाको समृद्धि, प्राङ्गारिक कृषि, पर्यावरण पर्यटन र आर्थिक समानता’ रहेको छ ।
नेपालमा कुल १२ हजार ६६ हेक्टर जमिनमा चिया खेती भइरहेको छ । ६ हजार ९ सय ९५ चिया बगान रहेको इलाम देशकै सबैभन्दा बढी चिया उत्पादन गर्ने जिल्ला हो ।
